<

خانه رمدانی

خانه رمدانی در شهر ساری بنایی 200 ساله مربوط به دوره قجری است که از خانه های تاریخی ایران محسوب می شود. نگاهی به این بنا می اندازیم.

خانه رمدانی در ساری

اغلب ما ساری را همانند دیگر شهرهای شمالی با دریا، جنگل و طبیعت ناب آن می شناسیم. در سفرهای متعددمان هم به این شهر، بیش از همه به دنبال همین جاذبه های گردشگری طبیعی هستیم. اما نگاهی به تاریخچه و اطلاعات گردشگری این شهر به ما نشان می دهد که چقدر در این زمینه در اشتباهیم و چقدر حیف است که خودمان را از دیدن دیگر دیدنی های این شهر محروم می کنیم. در واقع ناحیه مازندران که در گذشته های دور طبرستان نامیده شده، یکی از کهن ترین مناطق ایران محسوب می شود. بنابراین این منطقه سرشار از دیدنی های توریستی تاریخی همچون موضوع این یادداشت یعنی خانه رمدانی می باشد.

خانه رمدانی در میان خانه های تاریخی ایران

از تاریخ طبرستان کهن گفتیم، اما در حقیقت پیش از آن باید از تاریخ ایران کهن گفت. کشور ما یکی از باسابقه ترین و قدیمی ترین تمدن های جهان را دارا می باشد. بنابراین بدیهی است که بقایای این تمدن تاریخی چند هزار ساله خودش را در بناهای باستانی به جا مانده از آن نشان دهد. از میان این بناها یکی از جذاب ترین ها خانه های تاریخی هستند، چرا که در واقع دریچه به روی زندگی فردی، خصوصی و خانوادگی مردمان دوران باستان و کهن می اندازند. از این خانه های تاریخی مانند خانه رمدانی، در سرتاسر ایران از جنوب، غرب، تا شرق و شمال می توان یافت.

قدمت بعضی از این خانه ها به هفت هزار سال قبل از میلاد مسیح نیز می رسد. اما در اغلب موارد، این خانه ها مانند خانه رمدانی مربوط به عصرهای نزدیک تر به دوران حاضر مانند پهلوی، قاجار و صفویه می شوند. بسیاری از این خانه ها ملک خصوصی بوده و صاحبانی داشته و دارند که این ملک ها نسل به نسل در میان آنها چرخیده است. اما در اغلب موارد، به دلیل آنکه گذر زمان باعث می شود این خانه ها نیاز به بازسازی ها و مرمت های تخصصی پر هزینه داشته باشند، مالکان خانه ها آنها را واگذار نموده اند.

در مواردی نهادهای دولتی چون سازمان میراث فرهنگی بازسازی و نگهداری از این خانه ها را عهده دار شده اند و در مواردی نیز مانند خانه های تاریخی کاشان، سرمایه گذاران بخش خصوصی وارد گود شده اند. خانه رمدانی ساری از جمله مواردی است که در دسته اول می گنجد. اما پیش از ورود به بحث مالکیت و مرمت این خانه نگاهی به خانه های تاریخی شهر ساری و نیز معماری این خانه می اندازیم.

خانه رمدانی و دیگر خانه های تاریخی شهر ساری

همانطور که پیش از این گفتیم، شهرهای استان های شمالی به دلیل تاریخچه خود انباشته از جاذبه های گردشگری تاریخی همچون خانه رمدانی هستند. اما تعداد زیاد خانه های تاریخی مربوط به قاجار و پهلوی در این مناطق، دلیل دیگری نیز دارد. در واقع از دوران قاجار به بعد، تبدیل شدن این شهرهای خوش آب و هوا به پایگاه های تفریحی و مراکز گردشگری کشور توسط پادشاهان و درباریان دو سلسله قاجار و پهلوی آغاز شد. پس از آن بود که به تدریج مردم عادی نیز این منطقه را به عنوان مقصد اصلی گردشگری خود انتخاب کردند. در این دوران بسیاری از درباریان، رجال، صاحب منصبان و خود پادشاهان و خانواده شان برای تفریح به این مناطق سفر می کردند.

از آن جا که آنها در ایام طولانی اقامت خود در این شهرها نیاز به اقامتگاه های متناسب با شئونات خود داشتند، کاخ های زیادی در این مناطق ساخته شده. به تبع آن، بسیاری از همراهان شان نیز برای خود خانه های اشرافی در این منطقه می ساختند. برخی از این خانه های تاریخی مربوط به این مورد می باشد. البته بعضی دیگر از موارد مربوط به اشراف و خوانین بومی خود منطقه مازندران می شود که با درآمد بالایی که داشتند می توانستند خانه هایی اشرافی و کاخ گونه مانند خانه رمدانی برای خود مهیا کنند.

از جمله دیگر خانه های این چنینی شهر ساری می توان به خانه های تاریخی سردار جلیل، کلبادی، سرهنگ خان، ناظری ها و فاضلی اشاره کرد. برخی از این موارد همچون خانه رمدانی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اند. اما برخی دیگر به دلیل نداشتن متولی مناسب در بخش دولتی یا خصوصی در میان بافت فعلی شهر ساری بدون سر و سامان و رسیدگی گم شده و در حال از بین رفتن هستند. توجه زیاده از حد به توسعه گردشگری طبیعی ساری باعث شده که این بخش از ظرفیت جذب توریست شهر ساری نادیده گرفته شده و بر روی آن سرمایه گذاری کافی نشود.

خانه رمدانی کجاست

خانه رمدانی کجاست؟

خانه رمدانی در منطقه آب انبار نوی ساری واقع گردیده. این منطقه را در گذشته ها به نام خشت مالان می نامیده اند. عنوان بعدی آن چاله باغ بوده و در نهایت تکیه نو انبار نامیده شده. ساکنان اصلی این محله کاسب ها، کارمندان و بازاری ها می باشند. چرا که بسیاری از مشاغل تجاری و اداری مهم فعلی شهر ساری در خیابان ها و گذرهای این محله و بازار نرگسیه آن واقع شده اند. در واقع در این محله زیبا و خاص شهر ساری، تلفیقی از سنت و مدرنیته در ترکیب بافت سنتی و مدرن در آن ایجاد شده. البته محله آب انبار نو در قیاس با محلاتی مانند پیرتکیه، میر مشهد و نعلبندان، قدمت کمتری دارد.

معماری خانه رمدانی

خانه رمدانی از لحاظ ساختار معماری از دو ساختار متفاوت بهره می برد. در واقع ساخت اولیه این بنا در دوره قاجاریه اتفاق افتاده و بر اساس معماری آن دوره بنا شده. اما مالکین این خانه در دوره رضا شاه پهلوی بازسازی هایی را در آن بر اساس معماری پهلوی انجام داده اند. بنابراین در عمل معماری این خانه به دو قسمت پهلوی و قاجاری تقسیم می گردد. ورودی خانه و عمارت شمالی آن همچنان ساختار قجری خود را که مربوط به دوره پس از مشروطه می باشد، حفظ کرده. این قسمت پیشینه 200 ساله دارد. اما بخش داخلی و جنوبی ساختمان دارای معماری دوره پهلوی اول است.

با این حال در مرمت های معاصر این بنا، اندودهای داخلی به تمامی حذف شده و طاق نماهای کهن قجری دوباره پدیدار گشته اند. بنابراین می توان کلیت بنای خانه رمدانی را مربوط به دوره قاجاریه و معماری آن دانست. وسعت این خانه 600 متر مربع می باشد و دو بخش اندرونی و بیرونی دارد. این دو بخش شامل یک حیاط مرکزی و دو ساختمان اصلی می شوند. این نوع معماری را در اصطلاحات تخصصی، مرکزگرا و درون گرا می نامند. در این سبک معماری، حیاط سمبلی از طبیعت به حساب آمده و مرکز معماری خانه می باشد. همچنین جداسازی فضاها یکی از اصول اولیه این نوع معماری می شود.

این اصل برگرفته از باورهای فرهنگی و مذهبی آن دوران مبنی بر فاصله گذاری میان فضاها و حریم خصوصی و حریم اجتماعی و بیرونی بوده. با این حال ساخت معماری نیز به کمک این مفهوم فرهنگی آمده. در این فضاسازی، دیواره ها و مرزهای میان دو بخش داخلی و خارجی خانه هایی همچون خانه رمدانی به وسیله ایجاد سایه روشن های فراوان در اتاق ها و حیاط و تزئینات خاص تشدید می شده. همچنین ساخت بازشوهای متعدد در جداره اتاق ها و ایوان ها باعث می شده که پیوستگی متفاوتی بین اتاق ها که حریم خصوصی بوده اند . حیاط که حریم عمومی تر بوده به وجود بیاید.

سازندگان این بناها برای تفکیک میان حریم خصوصی و عمومی فقط به مواردی که ذکر شد اکتفا نمی کردند. تمام عناصر ساختمان همچون مشربیه، اتاق ها، ایوان، دیوارهای بلند، درب ها وحیاط به گونه ای طراحی می شده اند که این مرزها و حریم ها حفظ شود. برای نمونه در همان وردی خانه رمدانی در درب خانه، هشتی و حیاط، حلقه ها و کوبه های متفاوتی برای افراد با جنسیت و محرمیت متفاوت تعریف می شده. هر فرد با هر جنسیت باید حلقه در متفاوتی را می کوبانده. مردان محرم یا نامحرم نیز کوبه های جداگانه ای داشتند، تا ساکنان با توجه به صدای در، وضعیت حجاب خود را تنظیم کنند.

عمارت جلویی خانه رمدانی شامل ساختمانی دو طبقه است که ورودی و هشتی طبقه اول آن، با سردری هنرمندانه جلوه گرفته. در این هشتی، مهمانان و افرادی که قرار نبوده وارده خانه شوند، منتظر می ماندند. همچنین مراجعین به این خانه اربابی، در این قسمت، لحظاتی را استراحت می کردند. در طبقه دوم، میهمانان سکنی داده می شدند. نورگیرهای ساخته شده از گچ، تزئینات چشمگیر از جنس چوب و پنجره های ارسی، از نقاط برجسته ساختمان به حساب می آیند. میهمانان در این قسمت گاهی چند روز را در خانه رمدانی اقامت می داشته اند.

ساختمان اصلی خانه رمدانی که در دوره رضاشاه بازسازی شده، با فاصله در پشت این بنای ورودی واقع شده. اهالی اصلی خانه در این بخش از عمارت سکونت داشته اند. یک اتاق شاه نشین و نیز دو اتاق گوشواره که همگی اینها با یک راهرو به هم وصل می شده اند، این بخش را تشکیل می دهند. برای آشنایی بیشتر مخاطبین با مفاهیمی مثل شاه نشین در معماری ایرانی توضیحاتی درباره آن ارائه می شود.

شاه نشین ها در معماری قجری خانه رمدانی

در معماری دوره قجری که خانه رمدانی بر اساس آن طراحی و ساخته شده، شاه نشین ها بخش هایی از خانه بوده اند که آفتاب خور بوده و در قسمت شمالی بخش داخلی خانه یا اندرونی ساخته می شدند. به این شاه نشین ها عناوین دیگری چون پنج دری یا سه دری نیز اطلاق می شده. بلندی شاه نشین ها از بخش های دیگر خانه بسیار بیشتر و گاهی به دو برابر ارتفاع دیگر اتاق های خانه می رسیده. سقف این شاه نشین ها نیز به صورت نیمه گنبد شکل ساخته می شد. این نوع پرداخت سقف شاه نشین ها، یعنی ارتفاع زیاد و مدور بودن آن، یک نوع مهندسی هوشمندانه برای ایجاد جریان هوا در این اتاق و خنک شدن آن بوده.

برای خنک تر شدن شاه نشین ها در خانه های قجری چون خانه رمدانی، تمهید دیگری نیز اندیشیده می شد. با ساختن یک حوض بزرگ در مقابل شاه نشین، باعث به جریان افتادن هوا و خنک شدن فضا می شده اند. این حوض ها کارکرد زیبایی شناختی نیز در ساخت بنا داشته اند. از آنجا که در تزئینات شاه نشین ها، از آیینه کاری، تندبری، رنگ آمیزی شیشه و نقاشی استفاده می شده، تصویر و بازتاب این گونه تزئینات زیبا و رنگین بر زمین و در و دیوار اتاق، فضایی بسیار دل انگیز و هنرمندانه خلق می کرده.

معماری خانه رمدانی

بازسازی خانه رمدانی

خانه رمدانی به دلایل مختلف دچار فرسایش عمده گردیده بود. بنابراین سازمان میراث فرهنگی استان مازندران در فروردین 1383 به بازسازی این ساختمان تاریخی ورود پیدا کرد. یکی از دلایل تخریب عمده این ساختمان، آن بود که مدت های طولانی کسی در این ساختمان زندگی نکرده و بنابراین مراقبتی نیز از آن صورت نگرفته بود. علاوه بر این که بازسازی ها و اضافه کردن های غیر کارشناسی بخش ها، که توسط مالکین خانه در طی زمان بر روی آن انجام گرفته بود، به ساختار آن بسیار آسیب زده بود. البته در این میان عوامل طبیعی چون پوسیدگی چوب کف پوش ها به خاطر رطوبت محیط و نیز شکستگی سفال ها هم تاثیر مهمی در نیاز به مرمت بنا داشتند.

عملیات مرمت و بازسازی خانه رمدانی در چند مرحله انجام پذیرفت. در این فرایند مواردی مانند مرمت بدنه، برداشت بخش های اضافی نامناسب و عوض کردن بندکشی های پوسیده خانه انجام گرفت. علاوه بر این اسکلت چوبی سقف نیز تعمیر شده و اندود سیمانی نمای جنوبی عمارت که در دوره پهلوی اضافه شده بود، برداشته شد. این خانه تاریخی پس از این بازسازی در سال 84 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. مالک فعلی این بنا نیز با توجه به نبودن مالک خصوصی برای آن، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان مازندران می باشد.

آدرس خانه رمدانی

خانه رمدانی از جمله دیدنی های ساری محسوب شده و بازدید از آن برای همگان آزاد و با هزینه ورودی اندکی همراه می باشد. ساعات بازدید از این خانه 9 تا 18 بوده و البته باید قبل از مراجعه به آنجا از باز بودن آن کسب اطلاع کنید. برای رفتن به این خانه باید به خیابان انقلاب ساری و سپس خیابان آب انبار نو بروید.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید