مسجد امام اصفهان

مسجد امام اصفهان از بناهای تاریخی واقع در میدان نقش جهان این شهر است و به همراه بقیه آثار تاریخی این میدان در یونسکو ثبت جهانی شده. با این مسجد بیشتر آشنا می شویم.

مسجد امام اصفهان

سراسر شهر اصفهان را می توان یک جاذبه توریستی تمام و عیار دانست. در هر نقطه از این شهر و خیابان ها و کوچه هایش می توان یک بنا، اثر یا فرهنگ به جا مانده از تاریخ را یافت. با این حال اگر بخواهیم تمام اصفهان را در یک منطقه خلاصه کنیم، بی تردید باید میدان نقش جهان را نماد آن بدانیم. نقش جهان میدان مرکزی شهر اصفهان بوده که در چهار طرف آن بناهای تاریخی شامل عالی قاپو، مسجد امام اصفهان، مسجد شیخ لطف الله و سردر قیصریه که ورودی بازار اصفهان است، قرار گرفته. علاوه بر اینها دویست حجره دو طبقه پیرامون میدان، جایگاه عرضه صنایع دستی اصفهان هستند. این میدان در میراث جهانی یونسکو ثبت شده.

آشنایی با مسجد امام اصفهان

از میان همه جاذبه های بی بدیل نقش جهان، در این یادداشت به معرفی مسجد امام اصفهان خواهیم پرداخت. این مسجد را با نام های دیگری نیز چون مسجد جامع عباسی، مسجد شاه و مسجد سلطانی نیز می شناسند. این بنا تا قبل از انقلاب به نام مسجد شاه معروف بوده و پس از آن عنوان مسجد امام خمینی را به آن داده اند. همچون دیگر آثار تاریخی میدان نقش جهان زمان ساخت این مسجد به دوران صفویه و قرن یازدهم باز می گردد. این اثر را در سال 1310 به عنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت نموده اند. این بنا در واقع یک شاهکار از کاشی کاری، معماری و نجاری به حساب می آید.

مسجد امام اصفهان یک گنبد اصلی، چهار مناره، دو شبستان در شرق و غرب، 4 ایوان در اطراف و یک حیاط مرکزی دارد. محراب مرکزی این مسجد نیز از سنگ یک پارچه درست شده و در میان مساجد هم دوره اش بی نظیر است. دو مدرسه نیز برای آموزش طلبه های علوم دینی در دو طرف مسجد بنا شده. با وجود تعدد بالای استادکاران و سازندگان، در کلیت کار وحدتی فوق العاده به چشم می خورد و گویی که تمام مسجد حاصل هنر و طراحی یک نفر بوده. در ساخت این بنا 18 میلیون قطعه آجر و 475 هزار کاشی به کار رفته. در بخش پایینی دیواره ها نیز قطعات بزرگ و یکپارچه سنگ مرمر تراش خورده به کار رفته.

مسجد امام اصفهان کجاست

پیشینه مسجد امام اصفهان

فرمان ساخت مسجد امام اصفهان را شاه عباس صفوی در سال 1020 هجری قمری و در حالی که در بیست و چهارمین سال سلطنت خود به سر می برده صادر کرد. پنج سال بعد، سردر کاشی کاری و معرق بنا به پایان رسیده و پی ریزی بخش های دیگر در حال انجام بود. تاریخ نگاران بر اساس تاریخ هایی که در دیواره ها و سردرهای مسجد نوشته شده، بیان می دارند که پایان ساخت و اجرای تزئینات و بقیه موارد الحاقی مسجد در دوره پس از شاه عباس اول بوده. این تاریخ ها شامل 1077 معادل آخرین سال حکومت شاه عباس دوم، 1078 اولین سال حاکمیت شاه سلیمان و 1095در دوره حکومت شاه صفی می گردد.

شاه عباس هدف خود را از ساخت مسجد امام اصفهان، شادی روح نیایش شاه طهماسب صفوی بیان نموده بوده. این موضوع در کتیبه ای که بر سردر مسجد بنا شده مشخص است. در این کتیبه بیان شده که شاه عباس مسجد را از مال خالص خود بنا کرده. نام این مسجد را در برخی مستندات تاریخی چون "وقابع السنین و الاعوام" و "عالم آرای عباسی"، به نام مسجد جامع جدید عباسی یا مسجد جامع عباسی ذکر کرده اند. در مجموع باید گفت بنای مسجد امام در سومین مرحله از ساخت میدان نقش جهان به فرمان شاه عباس اول شروع شده و در نهایت در دوره شاه صفی به پایان رسیده.

این مسجد شاهد رخدادهای تاریخی مهمی نیز بوده. از آن جمله می توان به رویداد سال 1325 قمری در اواخر دوران استبداد صغیر اشاره نمود. در آن دوران کنترل این مسجد به دست مبارزان شهری اصفهان به رهبری آقانجفی افتاده و این مسجد مرکز درگیری های مسلحانه با نیروهای حاکمان قجری شهر شد. در نهایت مجاهدین بختیاری نیز وارد معرکه شده و حکومت مستبدانه قجری بر اصفهان سقوط کرده و شهر به دست مخالفان افتاد. رویداد دیگر مهم تاریخ مسجد امام، تحصن مردم شهر بر علیه ظل السلطان، حاکم قجری اصفهان بوده. دیگر نشان تاریخی مسجد امام اصفهان، اثر سه گلوله روی سردر ورودیست که مربوط به زمان جنگ با اشرف افغان یا حمله روس ها می باشد.

گنبد مسجد امام اصفهان

از دیگر موارد تاریخی مسجد امام که آمیخته با تاریخ هنر نیز می باشد، تابلوی نقاشی است که نقاش، معمار و شرق شناس فرانسوی به نام پاسکال کوست در سال 1541 میلادی از آن ترسیم نموده. وی همراه با اوژن فلاندن نقاش در زمان محمدشاه قاجار یه ایران سفر نمود. این دو نفر تقریبا از تمامی آثار تاریخی و باستانی سراسر ایران به جز خراسان و حاشیه دریای خزر، بازدید کرده و آنها را در نقاشی های خود جاودانه نموده اند. به طوری که نقاشی های آنها جزء اسناد تاریخی ارزشمند از تاریخچه این بناها به شمار می آید. عکس مسجد امام اصفهان در آن دوره تاریخی در نقاشی کوست به یادگار مانده.

معماری مسجد امام اصفهان

سبک معماری این بنا به شیوه اصفهانی می باشد و بر اساس کتیبه های موجود در دیواره ها و سردرهای مسجد امام اصفهان،معمار مسجد، استاد علی اکبر اصفهانی بوده و ناظر ساخت، محب علی بیک الله بوده است. بر طبق برخی روایات نقل شده، در زمان ساخت این بنا، معادن مرمری در پیرامون اصفهان کشف شده بوده که از آن مرمرها برای ساخت این مسجد استفاده شده. این مسجد از ابتدای ساخت به عنوان یک مسجد جامع شهر اصفهان مطرح شده بوده. مساجد جامع در تاریخ شهری ایران به مثابه یک نماد و سمبل شهری در نظر گرفته می شدند که بقیه شهر حول محور آنان تعریف می شده.

سردر مسجد امام اصفهان رو به نقش جهان بنا شده و بین محور آن و محور مسجد که رو به قبله است، زاویه ای ایجاد شده. محور میدان نقش جهان تقریبا رو به جنوب قرا رگرفته و محور مسجد رو به جنوب غربیست. برای این که بشود از این زاویه ایجاد شده بهترین استفاده را نمود، طراح این مسجد، ایوان جنوبی مسجد را در پشت هشتی آن به شیوه ای گردانده که که از هشتی امکان دیدن میانسرای مسجد وجود دارد. با این حال ورود مستقیم به آن ممکن نیست. برای وارد شدن به میانسرای مسجد، باید از یکی از دو راهروی اطراف ایوان وارد شد. وضوخانه و آبریزگاه ها را در پشت راهروی طولانی تر طراحی کرده اند.

کاشی کاری مسجد امام اصفهان

جلوخان مسجد امام اصفهان که می توان به تنهایی آن را یک بنای مستقل دانست، شکلی دعوت کننده دارد. همان گونه که در بند پیشین گفته شد، جلوخان بر اساس ضرورت طرحی میدان نقش جهان رو به شمال بوده اما محراب بر اساس نیاز قبله رو به جنوب غربیست. این موضوع می توانست باعث قناسی طراحی کار بشود. اما با ایجاد دهلیزهای مدور که بدون جهت هستند، این مسئله با هوشمندی حل شده. این مسجد دارای دو شبستان قرینه در ضلع های شرقی و غربی صحن می باشد. شبستان شرقی، بزرگ تر و ساده تر بوده و شبستان غربی کوچک تر و با کاشی های خشت هفت رنگ است.

پلان مسجد امام اصفهان به صورت چهار ایوانی بوده و دو مناره در دو طرف آن واقع شده اند. ارتفاع ایوان بزرگ جنوبی مسجد، 33 متر است. میانسرای مسجد، بر اساس نسبت های مربوط به شش ضلعی های منتظم طراحی شده. در دو طرف جنوب غربی و جنوب شرقی صحن مسجد امام، دو مدرسه بنا نهاده شده. نام این مدارس به ترنیب ناصری و سلیمانیه بوده. مدرسه اول به دلیل اینکه در دوره ناصرالدین شاه قاجار بازسازی و مرمت شده ناصریه نام گرفته و دارای حجره هایی برای سکونت طلبه ها می باشد. مدرسه دوم به نام سلیمانیه بنا نهاده شده در زمان شاه سلیمان صفوی بوده.

یک شاخص نشان دهنده ظهر در کنار مدرسه سلیمانیه ی مسجد امام اصفهان قرار داده شده. این شاخص به شکل یک قطعه سنگ ساده بوده که سطح بالایی آن به صورت یک مثلث قائم الزاویه می باشد. و تر این مثلث در جهت مشخص کننده ظهر است. یکی از ضلع های مثلث وصل به دیوار و دیگری قبله را نشان می دهد. این شاخص را بنا بر مستندات و گفته های تاریخی، شیخ بهایی، ریاضیدان، فقیه و عالم دوره شاه عباس طراحی و محاسبه نموده است.

بازدیدکنندگان مسجد امام اصفهان، پس از وارد شدن به آبگاه ورودی و هشتی، در درون راهروها چرخیده و وارد صحن مسجد شده و در راستای قبله قرار می گیرند. دروازه ورودی این مسجد، در ضلع جنوبی میدان نقش جهان قرار گرفته و بر فراز آن، مقرنس سردر مسجد که شاهکاری فوق العاده از خطاطی و هنر مقرنس و کاشیکاریست قرار گرفته و خود این در نیز با طلا و نقره رویه کاری شده. بر روی این دروازه ورودی نیز ابیاتی با خط نستعلیق حک شده.

پلان مسجد امام اصفهان

سنگ های مرمری یک تکه ای که به صورت قطعات بزرگ برش خورده اند و نیز سنگاب های گرانقیمت مسجد امام اصفهان، بسیا رمنحصر به فرد می باشند. از این میان سنگاب ارزشمند شبستان غربی گنبد بزرگ را می توان نام برد که در سال 1095 کار گذاشته شده. منبر اصلی این مسجد نیز از سنگ سماق یک تکه بوده و چهارده پله دارد. آخرین و بالاترین پله در واقع از بقیه عریض تر و بزرگ تر بوده و سخنران مسجد بر روی آن می نشسته. این منبر را بیشتر در روزهای سرد سال مورد استفاده قرار می دادند.

در بخش بالایی محراب مسجد امام اصفهان، دولابچه ای در دیواره ها نصب شده که دو متر عرض و سه متر طول دارد. این دولابچه از چوب عود ساخته شده و زینت بخش آن، حلقه ها و تیغه های ساخته شده از طلا می باشد. علاوه بر تمام موارد ذکر شده باید از مناره های این مسجد نیز گفت که از جمله شاهکارهای طراحی بنا به شمار می آیند. دو مناره دو طرف گنبد، 48 متر بلندا داشته و مناره های دیگر سردر 42 متر بلندی دارند. این مناره ها به شکلی قرار گرفته اند که وقتی از قیصریه به آنها می نگریم؛ آن ها رو به روی هم مشاهده می کنیم.

کتیبه های مسجد امام اصفهان

زمینه مناره ها فیروزه ای بوده و با نقش های اسلامی به شکل ختایی شطرنجی پوشیده شده. قوس نیم گنبد سردر خارجی مسجد امام اصفهان نیز 27 متر بلندی دارد. در مجموع باید گفت تمام اندازه و ها و مقیاس های مسجد از نظر معماری، تناسبی طلایی و بی نظیر دارند. این بنا در قیاس با کاخ شاهی که در برابر آن در میدان نقش جهان قرار گرفته، در تمامی اجزاء و همچنین کلیت خود، تصویری از سادگی، برابری و قدرت معنوی را در برابر قدرت این جهانی به نمایش می گذارد.

کاشی کاری مسجد امام اصفهان

کاشی کاری های نفیس و منحصر به فرد مسجد امام اصفهان از جمله ویژگی های خاص این مسجد هستند. بهترین نوع کاشی کاری را می توان در سردر ورودی این مسجد دید. این سردر از کاشی هفت رنگ و معرق پوشیده شده و سه رج مارپیچ تزئینی به رنگ آبی روشن، کمان اصلی این سردر را مانند قابی در میان گرفته و در کنار آنها گلدان هایی ساخته شده از سنگ مرمرم حجاری شده طراحی شده است. کاشی کاری های بقیه قسمت های مسجد به شکوه و مرغوبیت کاشی کاری سردر نیست. اما این کاشی ها نیز از نوع هفت رنگ می باشند.

عکس مسجد امام اصفهان

طرح های تصویری که در کاشی کاری های مسجد امام اصفهان به کار رفته شامل نقش های حیوانی و گیاهی می شوند. دراین طرح ها گنجشک و گل و بته که در فرهنگ نگارگری ایرانی نماد بهشت هستند نقش بسته. همچنین در بالاخانه سردر مسجد دو طاووس سبز در یک قاب کاشی معرق کشیده شده که ابدیت را تداعی می کنند. همچنین اسامی مقدسین همچون الله، محمد، علی بر روی این کاشی ها با خط کوفی بنایی حک شده.

حیاط مسجد امام اصفهان

نمای حیاط مسجد امام اصفهان رو به طاقچه ها، دالان ها و توده های مقرنس شکل به رنگ روشن و نوارهای طویلی شامل کتیه های سفید براق می باشد. سراسر دیواره های نمای حیاط نیز با کاشی های هفت رنگ پوشیده شده و نیز رنگ مایه های آبی بر فراز پوشش زیرین مرمری با رنگ مایه طلایی ترکیبی بدیع در آن ایجاد کرده. فضای حیاط نورگیر بسیار خوبی داشته و در دیگر سوی آن، سردر وسیع شبستان قرار گرفته. کف این حیاط و دیگر قسمت های مسجد امام نیز هیچ پله، نرده یا صفه ای دیده نمی شود. درها بسته نبوده و همه فضاها برای همه گشوده بوده و هیچ فضای اختصاصی برای حضور افراد خاص در آن دیده نمی شود.

گنبد مسجد امام اصفهان

معمار گنبد بزرگ مسجد امام اصفهان، فریدون نائینی می باشد. این گنبد به شکلی طراحی شده که در مرکز گنبد جنوبی آن، پدیده بازتاب صدا صورت می گیرد. بلندی این گنبد، از سطح زمین 52 متر وقطر آن 23 متر و نیم می باشد. بلندی مناره های سردر آن در میدان نقش جهان 42 متر و بلندی مناره های داخل آن، 48 متر است. گنبد بزرگ مسجد، به صورت دو پوسته گسسته می باشد و آهیانه این گنبد یعنی پوشش زیری گنبد دوپوسته رویی، به شکل یک گنبد سبویی طراحی شده. دهانه این گنبد 20 متر بوده و همین موضوع این گنبد را از برجسته ترین گنبدهای دوپوش ساخته است.

کتیبه های مسجد امام اصفهان

در جای جای دیواره ها و سردرها و گنبدهای مسجد امام اصفهان کتیبه هایی با خط خوش نقش بسته اند که هر کدام اطلاعاتی را دربارع این مسجد و نیز ارزش های حاکم بر آن به مخاطب می دهند. خوشنویسان این کتیبه ها، علیرضا عباسی، محمدرضا امامی، محمد صالح امامی و عبدالباقی تبریزی بوده اند. یکی از مهم ترین کتیبه ها، کتیبه سردر مسجد است که به خط ثلث و توسط رضا عباسی نوشته شده. بر روی پوشش نقره و طلای در مسجد نیز بر روی کتیبه هایی به شکل شعر به خط نستعلیق، سال اتمام و نصب بنا یعنی 1038 و 1052 بیان شده. هشت بیت شعر بر یک لنگه در و هشت بیت بر لنگه دیگر حک گردیده.

ساعات بازدید از مسجد امام اصفهان

علاوه بر این ها فرمان های بسیاری از زمان شاه عباس اول، بر روی لوح های سنگی و نقره ای در جای جای مسجد کار گذاشته شده. اسپرهای دو طرف در ورودی مسجد امام اصفهان، 8 لوحه با نوشته هایی به رنگ مشکی بر روی پس زمینه ای از رنگ فیروزه ای دارد. در هر یک از این اسپرها، 4 لوحه قرار داده شده. در جلوخان سردر مسجد هم کتیبه هایی با عبارات و ابیات مختلف وجود دارد. تخته سنگ بزرگی بر ضلع غربی جلوخان قرار داده شده که نوشته های آن محو شده و فقط عبارت بسم الله الرحمن الرحیم در آن به جای مانده.

سنگاب های مسجد امام اصفهان

یکی از ویژگی های مسجد امام اصفهان سنگاب های زیبا و هنرمندانه آن است. سنگاب در واقع ظرف سنگی بزرگی می باشد که در گذشته آن را پر از آب نموده و برای آشامیدن آب یا وضو استفاده می نموده اند. محل قرار گیری سنگاب اغلب در حیاط مساجد و امامزاده ها بوده. مسجد امام دارای هفت سنگاب می باشد. نخستین سنگاب در ورودی بناست که بر روی پایه ای هشت ضلعی قرار گرفته و از سنگ یشم ساخته شده. برای حفاظت این سنگاب، حفاظی چوبی و سپس شیشه ای در طی دهه های گذشته در کنارش ایجاد شده. سنگاب بعدی سنگاب چهلستون غربی بوده که بر روی آن اشعاری به خط نستعلیق به صورت برجسته کنده کاری شده.

سنگاب بعدی مسجد امام اصفهان سنگاب های چهلستون شرقی بنا از جنس سنگ آهک و با نقش و رگه های طبیعی در آن می باشد. موارد بعدی سنگاب های گنبد غربی و شرقی بوده که قرینه و هم شکل بوده و از سنگ مرمر درست شده اند .آب اضافی که از این سنگاب ها بیرون می ریخته در پاشویه ها جمع می شده. سنگاب دیگر در دالان مشرف به حیاط در گوشه جنوب غربی مسجد بوده و بنابر نوشته رویش وقف امام حسین شده و تاریخ ساخت به اشتباه بر رویش حک گردیده. سنگاب آخر نیز در انتهای شرقی مدخل اصلی مسجد قرار داشته و دارای چند نقش ساده و ناقص بر بدنه است. پایه این سنگاب گرد می باشد.

مسیر مسجد امام اصفهان

مسجد امام اصفهان کجاست

همان گونه که بیان شد، مسجد امام اصفهان در ضلع جنوبی میدان نقش جهان اصفهان و در محدوده دولتخانه صفوی واقع شده. برای اینکه بتوانید همه چیز درباره اصفهان و به ویژه میدان نقش جهان آن را بدانید، می توانید به مقاله مرجع جاذبه های اصفهان در وبسایت لوکس ویلا مراجعه نمایید. این جاذبه گردشگری اصفهان هر روز به غیر از روزهای ویژه ای چون روزهای عزاداری و اعتکاف برای بازدید عموم در اختیار است. ساعات بازدید از این مجموعه بین ساعت های 9 تا 17 و بسته به فصلی که در آن قرار داریم متغیر خواهد بود. همچنین قیمت بلیط نیز برای گردشگرهای ایرانی و خارجی متفاوت می باشد.

غیر از ورودی اصلی مسجد امام اصفهان که در ضلع جنوبی میدان نقش جهان است، ورودی های دیگری نیز در محله های اطراف مسجد برای دسترسی بهتر ایجاد شده. اگر بخواهید می توانید از طریق خیابان استانداری و کوچه های قائم بر میدان یعنی گذر سعدی و پشت مطبخ به مسجد وارد شوید. همچنین اگر از خیابان های سپه و حافظ به ضلع شمالی میدان وارد شوید، می توانید با درشکه و یا به صورت پیاده به مسجد امام برسید. دسترسی به میدان نقش جهان نیز با کمک وسایل نقلیه عمومی چون مترو و اتوبوس و نیز وسیله شخصی به راحتی امکان دارد. پارکینگ های عمومی اطراف میدان نیز برای پارک خودروی شما در اختیار هستند.

اقامت در نزدیکی مسجد امام اصفهان

اصفهان زیبا و تاریخی شهریست که باید روزها و رزوها برای بازدید از آن و شناخت زیبایی هایش صرف کرد. مسجد امام اصفهان تنها یکی از این زیبایی های ناب این شهر است. برای همین بسیار اهمیت دارد که بتوانیم در این شهر و به ویژه در نزدیکی میدان نقش جهان و همه جاذبه هایش چون مسجد امام و شیخ لطف الله، اقامتگاهی مناسب رزرو و اجاره نماییم. در این زمینه بهترین پیشنهاد می تواند اجاره روزانه خانه در اصفهان باشد. با انتخاب این گزینه شما می توانید یک اقامتگاه دربست را به طور کامل در اختیار داشته و با خیال راحت به بازدید از دیدنی های این شهر بپردازید.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید